درس هفتم ( 1 ) : شيعه اكنون نوبت آن است كه به كلام شيعه - و لو مختصر - بپردازيم . « كلام » به معنى استدلال عقلى و منطقى دربارهء اصول اعتقادى اسلام ، در شيعه وضع خاص و ممتازى دارد . كلام شيعه از طرفى از بطن حديث شيعه بر مىخيزد و از طرف ديگر با فلسفهء شيعه آميخته است . در گذشته ديديم كه كلام اهل سنّت و جماعت ، جريانى بر ضدّ سنّت و حديث تلقّى شد ، ولى كلام شيعه نه تنها بر ضدّ سنّت و حديث نيست ، در متن سنّت و حديث جا دارد . سرّ مطلب از نظر حديثى اين است كه احاديث شيعه بر خلاف احاديث اهل تسنّن ، مشتمل است بر يك سلسله احاديثى كه در آنها منطقاً مسائل عميق ما وراء الطبيعى يا اجتماعى مورد تجزيه و تحليل واقع شده است . در احاديث اهل تسنن ، تجزيه و تحليلى دربارهء اين موضوعات صورت نگرفته است . مثلًا اگر سخن از قضا و قدر و ارادهء شاملهء حق و از اسماء و صفات بارى و از روح و انسان و از عالم بعد از مرگ و حساب و كتاب و صراط و ميزان و از امامت و خلافت و امثال اين مسائل به ميان آمده است هيچ گونه بحثى در اطراف آنها انجام نشده و توضيحى صورت نگرفته است . ولى در احاديث شيعه همهء اين مسائل طرح